Station 's-Hertogenbosch
Het station te 's-Hertogenbosch uit 1870 (schaal 1:140)
Onderaan deze pagina vind u een historische beschrijving van dit station
Het ontwerp is overgenomen van een kartonnen bouwplaat deze was in de verkeerde schaal gedrukt, echter door middel van een fotokopie is deze aangepast naar schaal 1:87 daarna uitgeknipt en op dun karton geplakt en in elkaar gezet, zodat het resultaat direct zichtbaar wordt. Omdat het een groot station is (lengte 1500 mm, diep 150 mm, hoog 110 mm) kon daarmee ook bepaald worden of er voldoende ruimte op de baan aanwezig was.
Door mij is gekozen om een losneembaar stuk MDF plaat met een dikte van 9 mm, 300 mm diep en 2400 mm breed voor het grote stations emplacement te monteren, zodat zonder deze strook de reikwijdte voor montage van het emplacement nooit meer dan 600 mm zal bedragen, hetgeen noodzakelijk is om de achterste rails en wissels te monteren.

Klik op de foto voor orgineel formaat !!
Daar het gehele station 1500 mm lang is, was het niet mogelijk deze in een keer op de foto te krijgen, doch met de juiste belichting in de tuin krijg je toch een goed beeld.

Het hoofdgebouw is inmiddels van 4 mm MBF plaat nagebouwd, de houten stijlen zijn middels het opplakken van lucifers aangebracht, op een rommelmarkt is een oud dameshorloge gevonden waarvan het glas een doorsnede had van een dubbeltje zodat deze precies in het gat van de stations klok paste, deuren en ramen moeten nog worden gemonteerd.

De oorspronkelijke kleuren zijn, alle stijlen geel, deuren en kozijnen bruin, panelen wit, daken van grijze leien. Vandaar dat het geheel in de witte grondverf en het dak in de grijze grondverf staat.

(overgenomen van de informatie welke bij de bouwplaat zit.)
De eerste plannen voor de aanleg van een spoorverbinding van en naar 's-Hertogenbosch dateren van 1843, vier jaar na de ingebruikname van de eerste Nederlandse spoorwegverbinding Amsterdam-Haarlem. Het plan werd door vele andere gevolgd.

Door problemen met de voorfinanciering en/of concurrentieslag kwam de realisatie niet van de grond. In 1863 besloot de regering om de aanleg van het spoorwegnet zelf ter hand te nemen. Ten behoeve van het beheer richte men de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen op. Door de voortvarende aanpak werd de eerste aansluiting van 's-Hertogenbosch op het spoorwegnet in 1868 een feit (richting Boxtel).

Als gevolg van de aanleg van de diverse bruggen over met name Maas en Waal volgde de aansluiting op Utrecht pas in 1870.

Om de kosten enigszins te drukken werd een drietal typen stations ontworpen. De daartoe aangestelde commissie had echter geen rekening gehouden met de vestingstatus van de verschillende steden. Daar konden de ontworpen stations niet geplaatst worden omdat ze gevaar opleverden voor de verdediging.

De stations bij deze gemeenten moesten op last van het Ministerie van Oorlog in laagbouw worden uitgevoerd, in het zogenaamde 'stijl- en regelwerk'. Een stijl overigens die voordien ook wel door particuliere spoorwegondernemingen was toegepast. De plaatsen waar dat voor gold waren Bergen op Zoom, Breda, Deventer, Groningen, Maastricht, Venlo en 's-Hertogenbosch. Het waren vaak zeer langgerekte gebouwen om zo toch de nodige ruimte te creŽren voor de verschillende functies.

Het laatste door de M.E.S.  in de stijl ontworpen en uitgevoerde station was dat te 's-Hertogenbosch. De bouw werd in 1868 aanbesteed en uiteindelijk op donderdag 29 september 1870, tegelijk met de spoorwegaansluiting op Utrecht, in gebruik genomen. De Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbosche Courant van die tijd roemde de bemeubeling, de fraaie fresco's in de zalen en het prachtige houtsnijwerk: In een woord, het stationsgebouw gelijkt een der schoonste paleizen, wel waardig om opmerkzaam bezichtigd te worden".

Met een lengte van 130 meter was het een opvallend gebouw temidden van een enorme leegte, want de wijk het Zand bestond toen nog niet, buiten de wallen stonden toen nog geen huizen. Het eerste Bossche station stond ter plaatste van het nu nog bestaande gebouw aan het Emmaplein waar eertijds drukkerij Teulings en later het Brabants Dagblad was gevestigd. Behalve het hoofdgebouw stonden er nog een bergplaats voor rijtuigen en een bergplaats voor goederen die beiden in dezelfde stijl waren opgetrokken.

Het spoorstation zou 26 jaar als zodanig dienst doen. Het spoorverkeer breidde zich uit, daarnaast werd de vestingstatus van de stad in 1874 opgeheven. Al snel ontstond de behoefte aan een groter emplacement. In 1896 opende het nieuwe station naar ontwerp van Eduard Cuypers zijn poorten. Het oude station aan het Emmaplein verloor daarmee de oorspronkelijke functie.

In 1897 vormde het als paviljoen een onderdeel van de grootste tentoonstelling 'Noord-Brabantsch Nijverheid'. Al snel daarna werd het gebouw in gebruikt genomen als tramstation. Die functie behield het tot 1916 toen afbraak volgde ten behoeve van het nu nog bestaande eerdergenoemde gebouw. Wat nu nog rest is een gedeelte van de goederenloods aan de Boschveldweg.

Deze bouwplaat van het unieke eerste Bossche station uit 1870 werd vervaardigd ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van het Stadsarchief   's-Hertogenbosch.  De reconstructie geschiedde zoveel mogelijk conform het uitgevoerde ontwerp aan de hand van oude bouwtekeningen, het oorspronkelijk bestek en oude foto's.

De uitvoering kwam tot stand door steun van de Nederlandse Spoorwegen NV, de Grenswissel- kantoren NV en de Kamer van Koophandel en Fabrieken te 's-Hertogenbosch.

Bouwplaattekening en samenstelling: Rob van de Laar.  Juni 1991.

Nb. de bouwplaat is nog steeds te koop op het   mailto:stadsarchief(NoSpam)s-hertogenbosch.nl   stadsarchief te 's-Hertogenbosch.

Op 3 November 1999 opende koningin Beatrix met het ontsteken van een gasvlam het gerestaureerde station van Groningen anno 1886, in soortgelijke pracht was ook het interieur van het station van 's-Hertogenbosch anno 1870.
terug naar boven